top of page

Kto zadba o tych, którzy pomagają? Stan organizacji zdrowotnych w Polsce

1 dzień temu
7 minut(y) czytania


„Kto zadba o tych, którzy pomagają innym?” – pyta Viola Zajk, wieloletnia liderka organizacji pacjenckiej. To pytanie zadajemy sobie w Fundacji od niemal 30 lat. Dane GUS pokazują, że nie jesteśmy wyjątkiem: większość organizacji społecznych w Polsce działa bez etatów, bez rezerw i bez następców.


Z zewnątrz widać kampanie, konferencje, akcje profilaktyczne i zdjęcia uśmiechniętych wolontariuszy. Za kulisami są czynsz, podatki, sprawozdania, RODO i ludzie, którzy robią wszystko naraz. W organizacjach pacjenckich często są to osoby, które same chorują.


Apel, pod którym się podpisujemy

APEL VIOLI ZAJK (kliknij, żeby rozwinąć)

"Kto zadba o tych, którzy pomagają innym? Czy ktoś kiedyś zastanawiał się, jak naprawdę wygląda prowadzenie organizacji pozarządowej, szczególnie organizacji pacjenckiej? Z zewnątrz widzimy konferencje, spotkania z ekspertami, projekty, kampanie społeczne, konsultacje z ministerstwami i reprezentowanie pacjentów na arenie międzynarodowej. Pięknie to wygląda, prawda? A za kulisami?


Bardzo często jest jedna osoba. Człowiek od wszystkiego.


Prezes, księgowy, prawnik, specjalista od RODO, podatków, sprawozdań, KRS, finansów, przeciwdziałania praniu pieniędzy, organizator wydarzeń, fundraiser, sekretarka i informatyk w jednym. Najlepiej, żeby znał wszystkie ustawy, nowelizacje, interpretacje i terminy. Bo przecież nieznajomość prawa nie zwalnia z odpowiedzialności. Tylko kto ma tego wszystkiego nauczyć? Kto poinformuje o kolejnych obowiązkach? Kto pomoże, kiedy organizacja nie ma pieniędzy na prawników i specjalistów? Czasem o istnieniu jakiegoś obowiązku dowiadujemy się dopiero z pisma urzędowego. I wtedy zaczyna się gorączkowe szukanie przepisów, dokumentów i wyjaśnień. A teraz dodajmy do tego coś, o czym niemal nikt nie mówi. Organizacje pacjenckie bardzo często prowadzą ludzie, którzy sami są przewlekle chorzy.


Wiem, o czym piszę. Przez lata prowadziłam organizację pacjencką, jednocześnie zmagając się z postępującą chorobą, przewlekłym bólem i coraz większymi ograniczeniami sprawności. Bywały dni, kiedy samo wstanie z łóżka było wyzwaniem. Kiedy zwykłe czynności wymagały ogromnego wysiłku. A mimo to trzeba było odpowiedzieć pacjentowi, przygotować dokumenty, zorganizować wydarzenie, uczestniczyć w spotkaniu czy dopilnować projektu.


Bo ktoś czekał. Ktoś potrzebował pomocy. Ktoś liczył na interwencję.


Reprezentowałam pacjentów w Polsce i za granicą, uczestniczyłam w pracach gremiów doradczych, projektach dotyczących badań klinicznych i rozmowach z decydentami. Ale na zdjęciach z konferencji nie widać bólu, zmęczenia ani tego, ile wysiłku kosztowało samo dotarcie na spotkanie. I wiem, że takich osób jak ja jest znacznie więcej. Jak wielkim paradoksem jest sytuacja, w której człowiek walczący o prawa pacjentów sam nie ma czasu ani siły, żeby zadbać o własne zdrowie?


Mówimy o profesjonalizacji organizacji pozarządowych. Świetnie! Tylko profesjonalizacja wymaga pieniędzy, ludzi i odpowiedniego zaplecza. Nie można oczekiwać od niewielkiego stowarzyszenia standardów wielkiej instytucji, nie zapewniając mu narzędzi do ich realizacji W teorii mamy zarządy, komisje i podział obowiązków.


W praktyce często wszystko spoczywa na barkach jednej osoby.


Kiedy wszystko się udaje, sukces jest wspólny. Kiedy pojawia się problem, odpowiedzialność bywa bardzo samotna. Nie oczekuję zwolnienia organizacji z przestrzegania prawa. Oczekuję jednak, że państwo, które nakłada kolejne obowiązki, zapewni również realną pomoc w ich wypełnianiu. Dostęp do bezpłatnych konsultacji prawnych, jasnych informacji, szkoleń i praktycznych rozwiązań. Bo społecznik nie jest chodzącą encyklopedią prawa. A przewlekle chory społecznik nie staje się nagle zdrowy tylko dlatego, że ma obowiązki. Przez lata mówiłam o potrzebach pacjentów.


Dziś chciałabym, żebyśmy zaczęli mówić również o potrzebach tych, którzy ich reprezentują. O wypaleniu, samotnej odpowiedzialności, pracy wykonywanej podczas choroby i o tym, że pomaganie innym nie powinno oznaczać rezygnacji z własnego życia.


Państwo chętnie korzysta z naszej wiedzy, doświadczenia i zaangażowania. Ale czy kiedykolwiek zastanawia się, jaką cenę za to płacimy? Bo jeśli nadal będziemy dokładać obowiązków ludziom, którzy pomagają, nie zapewniając im wsparcia, pewnego dnia może zabraknąć tych, którzy zechcą wziąć na siebie tę odpowiedzialność.


I wtedy chciałabym usłyszeć odpowiedź na jedno pytanie. Kto pomoże tym, którzy przez lata pomagali wszystkim innym?"


Viola Zajk przez lata prowadziła organizację pacjencką i reprezentowała pacjentów w Polsce i za granicą, zmagając się jednocześnie z postępującą chorobą. Jej wpis opisuje coś, o czym w sektorze mówi się rzadko: „człowieka od wszystkiego”. Prezes, księgowy, prawnik, specjalista od RODO, fundraiser i informatyk w jednej osobie.


Cała nasza Fundacja w pełni popiera to stanowisko. „Tylko osoby, które pracują, współpracują, są wolontariuszami organizacji pozarządowych, wiedzą, z czym na co dzień się zmagamy” – mówi Urszula Jaworska. „Cała reszta widzi nas jako tych, którzy muszą, powinni… dlaczego nie robią tego za darmo”.

Sektor w liczbach: dużo pieniędzy, ale nie u większości

W 2024 r. w Polsce działało 113,1 tys. rejestrowych organizacji pozarządowych – wynika z najnowszego raportu GUS. Ich łączne przychody wyniosły 57,2 mld zł. Ta liczba robi wrażenie, dopóki nie spojrzymy, jak są rozłożone.


Połowa organizacji miała w całym roku mniej niż 24,5 tys. zł przychodu. To około 2 tys. zł miesięcznie na wszystko: czynsz, księgowość, materiały i działania. Jednocześnie 7,2% organizacji z przychodami powyżej 1 mln zł skupiało 83% wszystkich pieniędzy sektora. Organizacje do 100 tys. zł to aż 70,6% sektora, a dysponowały 2,9% środków.



61,4% organizacji nie zatrudniało nikogo i działało wyłącznie dzięki pracy społecznej. Tam, gdzie są etaty, średnie wynagrodzenie na pełny etat wynosiło 6,7 tys. zł brutto, wobec 8,2 tys. zł w całej gospodarce. Co trzecia osoba zatrudniona w sektorze (32,9%) pracowała na część etatu – w gospodarce ogółem tylko 6,7%.



Organizacje działające w zdrowiu: mała grupa, duża odpowiedzialność

Ochronę zdrowia jako główną dziedzinę działalności wskazało 3,5% organizacji, czyli około 4 tys. podmiotów. Dla porównania: sportem, turystyką i rekreacją zajmuje się 26,8% sektora. Systematyczne wsparcie dla osób niesamodzielnych, przewlekle lub nieuleczalnie chorych prowadziło 6,3% organizacji działających na rzecz konkretnych odbiorców.


Ta niewielka grupa robi rzeczy, których nikt inny nie robi. Organizacje pacjenckie prowadzą profilaktykę i testowanie, edukują, pomagają w szukaniu leczenia, opiniują przepisy i programy lekowe, zasiadają w gremiach doradczych. Coraz częściej wspierają też pacjentów w badaniach klinicznych. Pracują tam przede wszystkim kobiety – stanowią 84% zatrudnionych w organizacjach z obszaru ochrony zdrowia.


Jak pisze Viola Zajk, takie organizacje często prowadzą ludzie, którzy sami są przewlekle chorzy. Nasza Fundacja też wyrosła z choroby. „Robimy to dlatego, że coś nas w życiu spotkało” – mówi Urszula Jaworska. „W moim przypadku był to przeszczep i to była moja decyzja, że chcę pomagać innym, którzy są w takiej sytuacji jak ja”. Dla tej decyzji zrezygnowała z zawodu tancerki i pedagoga baletu.

Człowiek od wszystkiego i samotna odpowiedzialność

Prawo traktuje organizacje jak przedsiębiorców. Trzeba prowadzić księgowość, składać sprawozdania, pilnować RODO, KRS, przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i podatków. „Nikogo nie interesuje, czy my to prawo znamy czy nie” – mówi Urszula Jaworska. „My musimy to spełniać. To nie są łatwe rzeczy. My się z tym zmagamy 30 lat”.

GUS potwierdza, że przepisy są realną barierą. Na problemy wynikające z prawa i procedur wskazało 13,9% organizacji. Częściej wskazywano tylko trudności z pozyskaniem pieniędzy (34,6%) i brak chętnych do pracy społecznej (24,9%).



Badanie Stowarzyszenia Klon/Jawor pokazuje, gdzie to prowadzi. 58% organizacji nie ma następców dla obecnych liderów, a 61% brakuje ludzi gotowych się zaangażować. Jakąkolwiek rezerwę finansową ma tylko 35% organizacji. Autorzy raportu wprost piszą o wysokim poziomie wypalenia wśród liderów. 63% z nich uważa, że większość ludzi w Polsce nie rozumie, czym zajmuje się sektor społeczny.



To dokładnie ten obraz, który opisuje Viola Zajk: „Kiedy wszystko się udaje, sukces jest wspólny. Kiedy pojawia się problem, odpowiedzialność bywa bardzo samotna”.

Nasza perspektywa: darmowe NGO nie istnieje

W artykule „NGO między misją a rachunkiem ekonomicznym” pisaliśmy o mitach wokół pracy organizacji. Od tamtej pory nic się nie zmieniło. Biuro trzeba utrzymać, a czynsz, prąd i wynagrodzenia nie są tanie.


Wciąż jesteśmy zapraszani na festyny, pikniki i wydarzenia zdrowotne, żebyśmy poprowadzili stoisko albo akcję testowania w kierunku HCV. Pod warunkiem, że zrobimy to za darmo. Organizatorzy, którzy sami korzystają z grantów, rzadko przewidują w budżecie wynagrodzenie dla pielęgniarki czy koszt testów. Kiedy odmawiamy z braku pieniędzy, odbierane jest to jak ujma na honorze. Podobnie jest z finansowaniem publicznym.

„Od 30 lat nie jesteśmy w stanie dostać żadnego grantu z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego” – mówi Urszula Jaworska.

Jak zauważa, nawet w ogłoszonym konkursie Ministerstwa Zdrowia na profilaktykę zachęca się organizacje, by dołożyły własne pieniądze. Tylko skąd ma je wziąć, skoro połowa sektora ma mniej niż 24,5 tys. zł rocznie?

„Pora spojrzeć na potrzeby organizacji pozarządowych nie tylko z perspektywy tego, co dajemy, ale tego, co potrzebujemy, żeby móc dawać” – podsumowuje Urszula Jaworska.

Czego potrzebują organizacje, które pomagają

Nie prosimy o zwolnienie z obowiązków. Prosimy o warunki, w których da się je wypełnić nie kosztem zdrowia ludzi, którzy pomagają.


  1. Bezpłatne wsparcie prawne i księgowe dla małych organizacji. Jasne informacje o nowych obowiązkach, zanim przyjdzie pismo z urzędu, i konsultacje, kiedy organizacji nie stać na specjalistę.

  2. Finansowanie kosztów stałych, nie tylko projektów. Czynsz, księgowość i wynagrodzenia to warunek, żeby jakikolwiek projekt w ogóle powstał.

  3. Uczciwe partnerstwo przy wydarzeniach i programach publicznych. Jeśli organizacja prowadzi testowanie czy edukację, ten koszt powinien znaleźć się w budżecie organizatora, tak jak scena czy catering.

  4. Rozmowa o zdrowiu i wypaleniu liderów. Szczególnie tych, którzy reprezentują pacjentów, będąc jednocześnie pacjentami.


Viola Zajk kończy swój wpis ostrzeżeniem: jeśli nadal będziemy dokładać obowiązków ludziom, którzy pomagają, nie zapewniając im wsparcia, pewnego dnia może ich zabraknąć. Dane o 58% organizacji bez następców liderów pokazują, że to nie jest czarny scenariusz na odległą przyszłość.



Jak możesz pomóc

W 2026 r. ponad 17,2 mln podatników przekazało organizacjom pożytku publicznego 2,61 mld zł z 1,5% podatku – o 15% więcej niż rok wcześniej. To dowód, że Polacy chcą wspierać organizacje. Dla wielu z nich to jedno z niewielu źródeł pieniędzy, które można przeznaczyć na codzienne funkcjonowanie.



Fundację Urszuli Jaworskiej możesz wesprzeć:

  • przekazując 1,5% podatku: KRS 0000055503,

  • wpłacając darowiznę przez fundacjauj.pl,

  • robiąc zakupy przez FaniMani – część wartości zakupów trafi do Fundacji bez dodatkowych kosztów dla Ciebie,

  • udostępniając ten tekst i wpis Violi Zajk.



Źródła:

Autor: Sebastian Gawlik Data: 16/11/2026 r.

Widzisz błąd? Napisz: sebastian.gawlik[@]fundacjauj.pl


Przy tworzeniu tej treści posiłkowaliśmy się narzędziami AI zgodnie z przyjętymi przez Fundację zasadami korzystania ze sztucznej inteligencji.


Komentarze


bottom of page