NGO między misją a rachunkiem ekonomicznym

Fundacja Urszuli Jaworskiej
8 minut temu
3 minut(y) czytania

W Polsce od lat funkcjonuje cichy, ale bardzo szkodliwy mit: organizacje pozarządowe pracują społecznie – więc mogą robić wszystko za darmo. Ten sposób myślenia szczególnie ujawnia się przy okazji wydarzeń publicznych – pikników, festynów czy akcji miejskich. Organizatorzy, dysponujący często znacznymi budżetami, zapraszają NGO-sy do współpracy, zakładając, że ich obecność nie wiąże się z kosztami. Tymczasem rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej.

NGO to nie „wolontariat w pełnym wymiarze”

Organizacje pozarządowe w Polsce nie są instytucjami utrzymywanymi w sposób stały przez państwo. Nie mają zapewnionego finansowania systemowego. Funkcjonują głównie dzięki grantom, projektom czasowym oraz wsparciu sponsorów prywatnych. To oznacza, że ich działalność – choć oparta często na misji społecznej – podlega dokładnie takim samym realiom ekonomicznym jak działalność każdej firmy usługowej.

Fundacje i stowarzyszenia ponoszą codzienne koszty:

czynsze za biuro,
opłaty za prąd, wodę i internet,
wynagrodzenia personelu,
składki ZUS,
zakup materiałów i sprzętu itd.

To nie są wydatki opcjonalne – bez nich organizacja po prostu przestaje istnieć.

Kto zapłaci za profilaktykę zdrowotną?

Przykładem są działania w obszarze ochrony zdrowia. Nasza Fundacja od niemal 30 lat prowadzi działania profilaktyczne i edukacyjne, często wyręczając państwo w zadaniach, które powinny być elementem systemu ochrony zdrowia. W ramach ogólnopolskiej kampanii #CzasNasGoni oferowaliśmy wielokrotnie bezpłatne testy w kierunku HCV podczas wydarzeń miejskich. Zapewnialiśmy: testy diagnostyczne, wykwalifikowany personel medyczny i edukatorów, materiały edukacyjne, obsługę logistyczną.

Dla organizatorów wydarzeń była to ogromna wartość dodana – profesjonalna usługa, która nie generowała dla nich żadnych kosztów. Dlaczego? Bo finansowanie zapewniały firmy prywatne.

Co się dzieje, gdy kończą się granty?

Jesteśmy zapraszani na wiele wydarzeń organizowanych w całej Polsce, gdy jednak informujemy, że realizacja akcji wiąże się z realnymi kosztami i wymaga współfinansowania, ponieważ nie mamy na ten cel grantu, często spotykamy się z odpowiedzią:

„Finansowanie takich działań leży poza naszymi kompetencjami.”

To pokazuje głębszy problem – brak świadomości, że organizacje pozarządowe są normalnymi partnerami usługowymi, a nie „darmowym dodatkiem”.

Podwójne standardy

Warto zadać sobie jedno pytanie: czy którykolwiek z wykonawców wydarzenia pracuje za darmo? Czy scena jest wynajmowana bez opłat? firma nagłośnieniowa działa charytatywnie? ochrona i catering rezygnują z wynagrodzenia? Oczywiście, że nie...

Każdy podmiot zaangażowany w organizację wydarzenia otrzymuje wynagrodzenie. Każdy – poza organizacjami społecznymi. To nie tylko niesprawiedliwe, ale także krótkowzroczne. Bez stabilnego finansowania NGO nie są w stanie utrzymać wysokiej jakości działań, a w konsekwencji – ograniczają swoją obecność tam, gdzie są najbardziej potrzebne.

Społeczna wartość ma swoją cenę

Profilaktyka zdrowotna to inwestycja, nie koszt. Na przykład wczesne wykrycie chorób takich jak HCV: ratuje zdrowie i życie, zmniejsza obciążenie systemu ochrony zdrowia i ogranicza koszty leczenia w przyszłości.

Każdy wykonany test to realna wartość społeczna – ale także realny koszt naszej Fundacji:

zakup testów,
zakup środków ochrony,
wynagrodzenie pielęgniarki,
przygotowanie i produkcja materiałów edukacyjnych,
logistyka i przygotowanie stoiska.

Oczekiwanie, że te elementy będą finansowane „z niczego”, jest po prostu nieuczciwe.

Mit „darmowego NGO” musi się skończyć

Organizacje pozarządowe nie są firmami nastawionymi na zysk, ale nie oznacza to, że powinny działać bez wynagrodzenia. Misja społeczna nie zwalnia z rachunków.

Jeśli chcemy jako społeczeństwo skutecznej profilaktyki, edukacji zdrowotnej, wsparcia dla najbardziej potrzebujących, musimy zacząć traktować NGO jako równoprawnych partnerów – także w kontekście finansowym.

Apel do organizatorów i samorządów

Apelujemy o zmianę podejścia: