DIAGNOSTYKA I LECZENIE SM

DIAGNOSTYKA STWARDNIENIA ROZSIANEGO

 

Jeśli występują objawy neurologiczne takie jak zaburzenia czucia, problemy z widzeniem, osłabienie mięśni, problemy z równowagą lub koordynacją, które utrzymują się ponad 24 h – lekarz pierwszego kontaktu kieruje pacjenta do neurologa.

​

1.  Wywiad i badanie neurologiczne

​

Podczas wizyty neurolog zapyta o dotychczasowe objawy choroby, takie jak np. drętwienie kończyn, osłabienie siły mięśni, zaburzenia widzenia czy problemy z równowagą. Lekarz będzie również pytał, kiedy objawy się pojawiły, jak długo trwały i czy ustępowały samoistnie.

 

Następnie neurolog przeprowadzi badanie neurologiczne. Polega ono na sprawdzeniu m.in. siły mięśni, czucia, koordynacji ruchów, równowagi oraz odruchów. Badanie to pomaga ocenić, jak funkcjonuje układ nerwowy i czy występują objawy charakterystyczne dla stwardnienia rozsianego.

​

2. Rezonans magnetyczny (MRI) mózgu i rdzenia

​

Rezonans magnetyczny (MRI) jest jednym z najważniejszych badań w diagnostyce stwardnienia rozsianego. Pozwala lekarzom zobaczyć zmiany w mózgu i rdzeniu kręgowym, które są charakterystyczne dla tej choroby.

 

W badaniu MRI można wykryć tzw. ogniska demielinizacyjne, czyli miejsca, w których doszło do uszkodzenia osłonki nerwów. Takie zmiany mogą odpowiadać za objawy choroby, nawet jeśli pacjent ich jeszcze nie odczuwa.

 

Często badanie wykonywane jest z podaniem kontrastu. Dzięki temu lekarz może ocenić, czy zmiany są aktywne, czyli czy w danym momencie toczy się proces zapalny. Informacja ta pomaga określić aktualną aktywność choroby i dobrać odpowiednie leczenie.

 

Warto podkreślić, że u około 9 na 10 osób ze stwardnieniem rozsianym badanie MRI wykazuje charakterystyczne nieprawidłowości. Samo badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne, choć może wymagać kilkunastu–kilkudziesięciu minut spokojnego leżenia.

​

3. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (punkcja lędźwiowa)

​

Badanie polega na pobraniu niewielkiej ilości płynu mózgowo-rdzeniowego z dolnej części pleców z kanału rdzenia kręgowego. Dzięki temu lekarze mogą sprawdzić, czy w układzie nerwowym toczy się stan zapalny.

 

W badaniu można wykryć tzw. prążki oligoklonalne, które są jednym z typowych sygnałów wskazujących na stwardnienie rozsiane oraz aktywność układu odpornościowego w mózgu i rdzeniu kręgowym.

​

Prążki oligoklonalne to specjalne białka (przeciwciała), które produkuje układ odpornościowy. Ich obecność w płynie mózgowo-rdzeniowym oznacza, że układ odpornościowy aktywnie działa wewnątrz mózgu i rdzenia kręgowego.

 

U zdrowych osób prążków oligoklonalnych zwykle nie ma. U wielu osób ze stwardnieniem rozsianym pojawiają się one dlatego, że układ odpornościowy „omyłkowo” atakuje własny układ nerwowy.

​

4. Badania pomocnicze

​

Niektóre badania pomagają wykryć zmiany w układzie nerwowym, nawet jeśli nie dają one jeszcze wyraźnych objawów. Należą do nich tzw. potencjały wywołane (np. VEP, SSEP), czyli badania sprawdzające, jak szybko i prawidłowo sygnały nerwowe docierają do mózgu (np. z oczu lub kończyn). Wykonuje się także badania krwi. Służą one głównie do wykluczenia innych chorób, które mogą dawać podobne objawy jak stwardnienie rozsiane, np. boreliozy czy zaburzeń pracy tarczycy, oraz inne rzadkie choroby.

​

5. Kryteria diagnostyczne – McDonalda 2024

​

Lekarze na całym świecie korzystają z tzw. kryteriów McDonalda, które pomagają rozpoznać stwardnienie rozsiane (SM). W 2024 roku zostały one zaktualizowane, aby umożliwić szybsze i dokładniejsze postawienie diagnozy.

 

Zgodnie z nowymi zasadami, u części pacjentów możliwe jest rozpoznanie choroby już na podstawie charakterystycznych zmian widocznych w badaniu rezonansu magnetycznego (MRI).

 

W ocenie lekarze biorą pod uwagę m.in.:

• zajęcie nerwu wzrokowego,

• charakterystyczny obraz zmian w MRI

• oraz obecność specyficznych markerów w płynie mózgowo-rdzeniowym.

 

Dzięki temu rozpoznanie stwardnienia rozsianego może być postawione wcześniej, co pozwala szybciej rozpocząć odpowiednie leczenie.

​

​​

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO

​

Program lekowy B.29 – “Leczenie chorych na stwardnienie rozsiane”

​

​​​

​

​

​​

​

​

 

Nowości i aktualizacje w programie lekowym

​

• Forma podskórna okrelizumabu (lek: Ocrevus) od 1 lipca 2025 jest dostępna w I linii leczenia postaci RRMS i w postaciach PPMS/SPMS – wykazuje podobną skuteczność co forma dożylna, ale jest szybsza i bardziej komfortowa (podanie w 10 minut), dostępna w ambulatorium. 

• Kladrybina w tabletkach stała się łatwiej dostępna dla szerszej grupy pacjentów – w doganianiu program poszerzył jego wskazania do I i II linii.

• Polska rozwija również generyczną wersję kladrybiny — lokalny projekt farmaceutyczny ma być „game changerem” zwiększając dostępność i obniżając koszty.

​

Proces kwalifikacji i monitorowania

​

Przed włączeniem do programu pacjent przechodzi:

​

• badania krwi (nerki, wątroba, tarczyca, morfologia),

• ocenę ogólną i moczu,

• MRI z kontrastem przed rozpoczęciem leczenia (również rdzeń, gdy wymagane),

• dokumentację pielęgniarską współpracy pacjenta. 

​

Monitoring to regularne wizyty, kolejne badania MRI i analiza wyników krwi, dostosowanie leczenia w zależności od aktywności choroby.​​​